Những người lính mang quân hàm xanh ở miền biên viễn Mỹ Lý không chỉ mang theo súng, balô và những chuyến tuần tra đường biên. Họ còn mang cả bảng, phấn, sách vở, kiên nhẫn ngồi bên những phụ nữ Mông ở bản Piêng Vai, giúp họ làm quen với từng con chữ.
Cùng đoàn công tác Hội Nhà báo tỉnh Nghệ An rong ruổi qua những xã miền núi, biên giới như Mường Lống, Mỹ Lý, Bắc Lý, chúng tôi có dịp tận mắt nhìn, nghe và cảm nhận rõ hơn cuộc sống nơi phên dậu Tổ quốc. Những buổi làm việc với chính quyền địa phương giúp đoàn hiểu thêm về những đổi thay, cũng như những khó khăn còn hiện hữu nơi vùng cao. Nhưng giữa hành trình ấy, câu chuyện về những người lính Đồn Biên phòng Mỹ Lý miệt mài dạy chữ cho phụ nữ Mông, giúp họ thoát khỏi tình trạng mù chữ, lại để lại trong chúng tôi nhiều day dứt và xúc động hơn cả.
Lớp học đặc biệt giữa đại ngàn
Piêng Vai nằm cách trung tâm xã Mỹ Lý (Nghệ An) chừng 20km, nhưng quãng đường ấy chẳng dễ đi như con số trên bản đồ. Đường đất gập ghềnh, nhiều đoạn quanh co men theo sườn núi, lại bị sương mù phủ kín, khiến chuyến xe máy của chúng tôi cứ chậm chạp dò đường, lúc lên dốc, lúc chòng chành qua những đoạn lầy trơn trượt.

Càng vào sâu trong bản, núi rừng càng hun hút, những nếp nhà thấp thoáng sau màn sương, càng khiến cảm giác xa xôi, cách trở hiện rõ. Phải đặt chân đến Piêng Vai, tận mắt nhìn những gì người dân đang sống, mới thấm hết cái nghèo, cái thiếu vẫn bám riết lấy đồng bào. Những khó khăn nhọc nhằn không nằm trên báo cáo, mà hiện hữu trong từng con đường, mái nhà và nhịp sống thường ngày.
Đối với nhiều phụ nữ Mông bao năm gắn với nương rẫy, bếp lửa và những lo toan thường nhật. Tờ mờ sáng, họ đã mang gùi lên lưng, theo chồng lên rẫy, chăm đàn gia súc, vun trồng từng luống ngô, củ khoai. Đến tối, khi công việc ngoài nương rẫy đã tạm gác, họ lại trở về với bữa cơm gia đình, chăm con, dọn dẹp nhà cửa. Cuộc sống cứ thế nối tiếp, hết ngày này sang ngày khác.
Với không ít người, trường học là một nơi xa lạ. Những con chữ nằm trên giấy, những phép tính đơn giản lại là điều khiến họ lúng túng. Có người khi cần làm thủ tục vay vốn, nhận hỗ trợ, đăng ký giấy tờ vẫn phải nhờ người khác đọc hộ, giải thích hộ. Việc điểm chỉ thay cho chữ ký đã trở thành thói quen.

Trung tá Cự Bá Pó, Đội trưởng Đội Vận động quần chúng trực tiếp giảng dạy
Không biết chữ cũng đồng nghĩa với việc nhiều người tự thu hẹp cơ hội của mình. Họ ngại giao tiếp, ngại đi xa, sợ không hiểu người khác nói gì, càng không dám tự mình giải quyết những công việc liên quan đến giấy tờ. Những rào cản ấy âm thầm tồn tại trong cuộc sống, nhiều phụ nữ vùng cao thiếu tự tin.
Nhận thấy điều đó, Đồn Biên phòng Mỹ Lý đã phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương, Hội Liên hiệp Phụ nữ và các lực lượng tại bản vận động mở lớp xóa mù chữ cho phụ nữ Mông ở Piêng Vai. Nhưng để một lớp học nơi vùng biên có thể bắt đầu, việc vận động chị em đến lớp không hề dễ dàng.
Từ những cuộc trò chuyện ở bản, những lần đến từng nhà, giải thích bằng tiếng địa phương, cán bộ biên phòng kiên trì thuyết phục người dân. Họ hiểu rằng muốn lớp học duy trì được lâu dài, trước hết phải để người dân thấy học chữ là nhu cầu của chính mình, chứ không phải một phong trào nhất thời.
Tháng 3/2025, lớp xóa mù chữ tại điểm trường Tiểu học bản Piêng Vai bắt đầu. Những buổi học diễn ra từ thứ Hai đến thứ Sáu hằng tuần, vào buổi tối, với 11 học viên là phụ nữ người Mông trong độ tuổi từ 15 đến 60.

Đồn Biên phòng Mỹ Lý nơi mang con chữ đến với đồng bào Piêng Vai.
Không có những điều kiện học tập đầy đủ như ở các trường dưới xuôi, nhưng lớp học vẫn sáng đèn mỗi tối. Bảng, phấn, sách vở trở thành những vật dụng thân thuộc với các học viên. Chương trình tập trung vào hai môn Tiếng Việt và Toán, từ những bài học đầu tiên về chữ cái, cách ghép vần, đọc, viết đến những phép tính cơ bản phục vụ cuộc sống hằng ngày.
Đứng lớp là những cán bộ biên phòng được lựa chọn, có khả năng sư phạm, am hiểu địa bàn, phong tục tập quán và biết tiếng địa phương. Với họ, dạy chữ cho những học viên đặc biệt này không thể chỉ dựa vào giáo án. Có những bài học phải giảng đi giảng lại, có những con chữ phải hướng dẫn từng nét, từng cách ghép vần. Người học lớn tuổi, tiếp thu chậm, hôm nay nhớ nhưng ngày mai có thể quên, đòi hỏi người đứng lớp phải kiên trì và gần gũi.
Ngoài những giờ học Tiếng Việt, Toán, các cán bộ biên phòng còn lồng ghép tuyên truyền về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các quy định tại địa phương và những kiến thức liên quan đến bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới. Bài học không chỉ nằm trên trang giấy mà còn gắn với những điều chị em gặp trong cuộc sống hằng ngày.
Ngày 7/5/2026, Đồn Biên phòng Mỹ Lý và Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Nghệ An phối hợp với Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Mỹ Lý 1 tổ chức tổng kết lớp xóa mù chữ dành cho phụ nữ dân tộc Mông tại bản Piêng Vai. Sau những tháng ngày miệt mài đến lớp, điều đọng lại không chỉ là kết quả học tập mà còn là sự thay đổi trong suy nghĩ, cách nhìn nhận cuộc sống của nhiều học viên.
Từ dân vận đến thế trận lòng dân nơi biên giới
Trung tá Cự Bá Pó, Đội trưởng Đội Vận động quần chúng (Đồn Biên Phòng Mỹ Lý) người gắn bó với lớp học, có lẽ hiểu rõ hơn ai hết niềm vui từ những thay đổi của học viên. Với người lính biên phòng, kết quả của một lớp học không chỉ được tính bằng số người hoàn thành chương trình, mà còn ở việc sau khi rời lớp, người dân có thể tự tin hơn, biết vận dụng những điều đã học vào cuộc sống.

Trao tặng sách vở cho học viên.
Từ khi biết chữ, nhiều chị em bắt đầu chủ động hơn trong sinh hoạt gia đình. Họ quan tâm đến việc học của con, biết trao đổi với giáo viên, tìm hiểu thông tin, chăm sóc sức khỏe và tiếp cận những kiến thức mới. Những điều trước đây phải trông cậy vào chồng, con hoặc người khác, nay đã có thể tự mình thực hiện.
Chị Và Y Chi, sinh năm 1975, ở bản Piêng Vai, không giấu được niềm vui khi nói về những điều mình học được. “Nay biết chữ rồi mình như sáng dạ hẳn, không chỉ nghe hiểu khi họ nói, mình có thể tự tìm hiểu qua sách vở. Từ ngày được học và biết viết, biết đọc, tôi tự tin hơn hẳn khi ra ngoài. Bây giờ tôi có thể tự tìm sách vở đọc thứ mình cần”.
Niềm vui ấy còn thể hiện qua những việc tưởng chừng rất bình thường. Trước đây, nhiều phụ nữ chỉ sử dụng xe máy quanh quẩn trong bản, ngại đi ra trung tâm xã vì không tự tin giao tiếp, không biết đọc biển báo, không thành thạo các thủ tục cần thiết.
Không còn chỉ quanh quẩn trong nhà hay trên nương rẫy, một số chị em đã biết sử dụng điện thoại thông minh, trao đổi qua Zalo, tìm kiếm thông tin, tiếp cận các nền tảng mạng xã hội để quảng bá nông sản địa phương. Những mặt hàng quen thuộc như khoai sọ, bắp cải, ngô… cũng có thêm cơ hội được giới thiệu, kết nối với người mua ở những khu vực khác. Biết chữ giúp họ tính toán giá cả, trao đổi hàng hóa và chủ động hơn trong việc mua bán.
Đặc biệt, việc tiếp cận công nghệ cũng mở ra những cách thức mới để phụ nữ vùng biên tham gia bảo vệ địa bàn. Thông qua mã QR do Đồn Biên phòng cung cấp, chị em được hướng dẫn sử dụng điện thoại để gửi thông tin, tố giác tội phạm, phản ánh những hành vi khả nghi, góp phần cùng lực lượng chức năng giữ gìn an ninh trật tự và bảo vệ đường biên, mốc giới.
Ở Piêng Vai, hành trình xóa mù chữ chưa dừng lại ở việc dạy người dân đọc thông, viết thạo. Điều những người lính biên phòng hướng đến là giúp bà con tự tin hơn, hiểu biết hơn, biết bảo vệ quyền lợi của mình và chủ động tham gia vào đời sống cộng đồng.
“Thời gian tới, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật ở khu vực biên giới cần tiếp tục đổi mới theo hướng sát địa bàn, sát đối tượng và sát nhu cầu thực tế của người dân. Chúng tôi xác định, tuyên truyền pháp luật không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt quy định, mà quan trọng hơn là giúp đồng bào hiểu, biết vận dụng và tự giác chấp hành trong đời sống. Vì vậy, sẽ chú trọng lựa chọn những nội dung thiết thực, tuyên truyền bằng các tình huống cụ thể, dễ hiểu; kết hợp linh hoạt giữa hình thức trực tiếp với ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội. Đồng thời, phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín; nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ tuyên truyền và tăng cường phối hợp giữa các lực lượng. Mục tiêu cuối cùng là để pháp luật thực sự đi vào đời sống, trở thành ý thức tự giác của mỗi người dân, góp phần giữ vững an ninh trật tự và chủ quyền biên giới từ cơ sở”, Đại tá Trần Đăng Khoa, Phó Chính ủy Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An cho biết.
Trần Tú – Nguyệt Anh
Nguồn: https://congly.vn/gieo-con-chu-vun-dap-the-tran-long-dan-noi-bien-gioi-548582.html
- 25 năm Báo Công lý – Hành trình đồng hành cùng Tòa án và Nhân dân
- Bố Mr Pips chi hơn 2,5 tỷ đồng tìm cách giám định tâm thần cho con
- Khởi tố 4 đối tượng sản xuất hơn 1.000 tấn phân bón giả
- Pháp tiến hành tập trận với vũ khí hạt nhân giữa tình hình nóng
- Bắt nhanh đối tượng hành hung rồi xâm hại bé gái 14 tuổi ở An Giang
















